Głowa pełna oszczędności

Przeczytaj także: 4 błędy, przez które oszczędzanie Ci nie wychodzi

Samokontrola wiąże się też ze zjawiskiem odraczania gratyfikacji, czyli odkładania przyjemności na później, w związku z czym w przyszłości można liczyć na większą nagrodę. Jeszcze w latach 60-tych prof. Walter Mischel przeprowadził badanie znane jako „test pianki” (ang. marshmallow test). Grupa dzieci miała wybór: mogła zjeść jedną piankę teraz, albo poczekać i otrzymać dwie. Okazało się, że im łatwiej było im czekać na słodycz, tym lepsze miały wyniki w szkole, a także lepiej radziły sobie później w dorosłym życiu. Zdolności potrzebne do oszczędzania kształtują się więc już na wczesnym etapie życia, co nie oznacza, że nie możemy ich kształcić lub doskonalić kiedy już jesteśmy dorośli. Poza tym produkty finansowe dają możliwość wsparcia naszej samokontroli i automatyzacji oszczędzania. To może być stałe zlecenie przelewu z konta osobistego na oszczędnościowe, lokaty, gdzie pieniądze zamrażamy na określony czas, czy produkty regularnego oszczędzania, gdzie zobowiązujemy się do wpłaty określony kwot.

Introwertyk oszczędza chętniej

Wpływ na nasze finansowe decyzje mają również inne cechy charakteru, co zbadali dokładnie Ellen Nyhus i Paul Webley. Doszli oni do wniosku, że pozytywny wpływ na oszczędzanie mają: emocjonalna stabilność, introwersja, bycie konsekwentnym i chęć udowodnienia sobie ile jestem wart. Mniejsze zainteresowanie oszczędzaniem zauważono natomiast u osób z łagodnym i ugodowym uosobieniem. Osobowość, która sprzyja oszczędzaniu psychologowie określają jako wewnątrzsterowną. Oznacza to poleganie na własnych sądach i samodzielność w podejmowaniu decyzji. Warto zdawać sobie sprawę z tego, jakie cechy naszego charakteru wpływają na finansowe postanowienia, czyli co we mnie utrudnia oszczędzanie, a co ułatwia.

Umysł płata figle

Świat jest skomplikowany, a nasze możliwości ograniczone, dlatego bardzo często nasz umysł chodzi na skróty. Zamiast analizować dokładnie wszystkie dostępne informacje, stosuje triki pozwalające mu zaoszczędzić czas, ale z drugiej strony naraża nas na popełnianie błędów. Przykłady można by długo mnożyć, ale wspomnijmy o teorii perspektywy autorstwa Daniela Kahnemana i Amosa Tversky'ego. W dużym uproszczeniu chodzi w niej o to, że 100 zł, które możemy stracić ma dla nas większą wartość niż 100 zł, które możemy zyskać. I ten mechanizm może mieć wpływ na oszczędzanie, bo jeśli w naszym umyśle odłożenie pieniędzy będzie postrzegane właśnie jako tymczasowa strata, a możliwość wydania pieniędzy i otrzymania jakiegoś dobra, czy usługi jako zysk, to wiadomo jaka będzie nasza decyzja. W takiej sytuacji warto byłoby więc zmienić myślenie o oszczędzaniu i skupić się na korzyściach, które przyniesie nam ono w przyszłości, jak również zobaczyć na jakie straty naraża nas natychmiastowa konsumpcja (np. koszt zaciągnięcia kredytu gotówkowego).

Pamiętajmy, że już starożytni Grecy na liście swoich mądrości mieli zdanie: „Poznaj samego siebie”. Świadomość mechanizmów, które nami rządzą, to pierwszy krok do tego, żeby zmieniać swoje zachowanie, czy pozbywać się niekorzystnych nawyków. Jeśli chcesz odkładać pieniądze, to zastanów się dlaczego tak naprawdę oszczędzanie ci nie wychodzi, ale nie zrzucaj winy na innych, czy na zewnętrzne okoliczności, tylko pomyśl, co sam możesz zrobić dla swoich oszczędności.

Marta Domańska-Trzaskoma, ekspertka banku