Jak płacić za granicą? Mapa płatności w Europie podpowiada, gdzie zabrać gotówkę

Przeczytaj także: Jak płacić za granicą, żeby nie przepłacać? O tym warto pamiętać przed urlopem

Gotówka trzyma się mocno, szczególnie w podróży

Wakacyjny portfel Polaka coraz rzadziej ma jedną formę. Nie jest to już wybór: gotówka albo karta. Częściej jest to zestaw bezpieczeństwa: część środków w lokalnej walucie, karta do większych płatności, aplikacja jako wsparcie i świadomość, że w zależności od kraju zasady mogą wyglądać zupełnie inaczej.

Według badania Tavex 52% respondentów deklaruje, że za granicą płaci zwykle w ten sam sposób niezależnie od kraju. Jednocześnie aż 38% dostosowuje metodę płatności do miejsca wyjazdu. W tej grupie najważniejsze są: wygoda i dostępność wybranej metody płatności, wskazywane przez 64% badanych, opłaty i prowizje, na które zwraca uwagę 59%, oraz lokalne zwyczaje i akceptowane formy płatności, istotne dla 57% respondentów.

Bezpieczeństwo wskazuje 42% badanych. To oznacza, że przed wakacjami pytanie „jaki jest dziś kurs euro?” nie wystarcza. Równie ważne staje się pytanie: „czy tam, dokąd jadę, bez problemu zapłacę kartą, wypłacę gotówkę i uniknę niepotrzebnych kosztów przewalutowania?”.

Najnowsze dane Europejskiego Banku Centralnego pokazują, że Europa coraz szybciej przesuwa się w stronę płatności bezgotówkowych. W pierwszym półroczu 2025 roku liczba takich transakcji w strefie euro wyniosła 77,7 mld i była o 7,7% wyższa niż rok wcześniej. Największy udział miały płatności kartą — odpowiadały za 57% wszystkich transakcji bezgotówkowych, a ich liczba sięgnęła 44 mld. Nie oznacza to jednak, że gotówka znika z codziennych płatności.

Badanie EBC SPACE 2024 pokazuje, że w fizycznych punktach sprzedaży w strefie euro gotówka nadal była najczęściej używaną metodą płatności — odpowiadała za 52% transakcji POS, podczas gdy karty za 39%, a płatności mobilne za 6%.

Różnica pojawia się przy wartości zakupów: karty odpowiadały za 45% wartości płatności POS, a gotówka za 39%. W praktyce oznacza to, że gotówka wciąż mocno trzyma się przy drobnych wydatkach, natomiast przy większych płatnościach rośnie znaczenie kart.

Europejska mapa płatności nie kończy się na granicach państw. Liczy się również to, gdzie płacimy. Dane EBC pokazują, że gotówka wciąż jest szczególnie ważna przy drobnych płatnościach, natomiast karty częściej przejmują większe transakcje. Dla podróżujących oznacza to, że ten sam kraj może być bardzo wygodny dla płatności kartą w hotelu czy supermarkecie, ale mniej przewidywalny przy małych wydatkach, napiwkach, lokalnym transporcie czy zakupach w mniejszych punktach – mówi Szymon Janicki, Currency Dealer w Tavex.

Rano karta może wystarczyć przy płatności za nocleg, po południu gotówka może okazać się wygodniejsza na lokalnym targu, a wieczorem obie metody mogą przydać się w restauracji. Dlatego zamiast wybierać jedną metodę płatności, coraz rozsądniej jest planować wakacyjny budżet warstwowo: część środków na karcie, część w gotówce i awaryjny dostęp do dodatkowych pieniędzy – dodaje.

Mapa płatności w strefie euro: trzy wakacyjne strefy

Dane EBC pokazują różnice między krajami. W 2024 roku gotówka była najczęściej używaną metodą płatności w punktach sprzedaży w 14 z 20 krajów strefy euro. Najwyższy udział transakcji gotówkowych odnotowano na Malcie i w Słowenii, a najniższy w Holandii i Finlandii. W Holandii i Finlandii karty odpowiadały już za ponad połowę transakcji POS. Jak więc się przygotować?

1. Kraje, do których warto zabrać gotówkę jako podstawowe zabezpieczenie

Do tej grupy należą przede wszystkim Malta, Słowenia, Austria i Włochy. Według danych EBC udział gotówki w transakcjach POS był tam jednymi z najwyższych w strefie euro. To nie znaczy, że karta nie będzie działać. Oznacza raczej, że gotówka jest tam nadal bardzo naturalną częścią codziennych płatności.

Gotówkę warto mieć również w Hiszpanii, Słowacji, Chorwacji, Grecji, Portugalii, na Litwie i w Niemczech. W tych krajach udział gotówki w liczbie płatności POS przekracza lub oscyluje wokół połowy transakcji. Dla turysty oznacza to szczególnie jedno: karta może wystarczyć w hotelu, większym sklepie czy na stacji paliw, ale przy mniejszych wydatkach gotówka nadal daje większą swobodę.

2. Kraje, w których najlepiej działa model mieszany: gotówka plus karta

Do tej grupy można zaliczyć m.in. Francję, Cypr, Łotwę, Irlandię, Estonię i Luksemburg. Dane EBC pokazują tam bardziej zrównoważony układ między gotówką i kartą. To kierunki, w których nie ma sensu rezygnować z żadnej metody. Najrozsądniej mieć kartę do większych płatności i rezerwacji, a gotówkę do mniejszych zakupów, napiwków, lokalnej gastronomii, transportu czy miejsc, w których terminal może być niedostępny.

3. Kraje, w których karta może być główną metodą płatności, ale gotówka nadal powinna być awaryjna

Najbardziej bezgotówkowe w danych EBC są Holandia i Finlandia. Do tej grupy można dodać także Belgię, gdzie karty odpowiadają za ponad połowę płatności POS. W takich krajach karta może być podstawową metodą płatności, ale gotówka nadal jest rozsądnym zabezpieczeniem. Przy wyjeździe zagranicznym problemem nie musi być sama dostępność terminala, ale sytuacje wyjątkowe: awaria płatności, limit na karcie, rozładowany telefon, problem z aplikacją, płatność w małym punkcie albo potrzeba szybkiego rozliczenia się z drugą osobą.

Polacy wymieniają walutę przed wyjazdem, ale często na ostatniej prostej

Z badania Tavex wynika, że wśród osób, które wymieniają walutę na wakacje za granicą, 35% robi to z dużym wyprzedzeniem, czyli ponad dwa tygodnie przed wyjazdem. Największa grupa, 48%, wymienia walutę krótko przed wyjazdem, w okresie od 1 do 14 dni. Tylko 5% robi to tuż przed wyjazdem lub na lotnisku, 2% po przyjeździe na miejsce, a 4% wymienia środki stopniowo podczas pobytu.

W praktyce oznacza to, że dla wielu osób waluta jest elementem ostatniego etapu przygotowań. Najpierw są bilety, noclegi, pakowanie i plan trasy. Dopiero później pojawia się pytanie, ile euro, dolarów, koron czy franków zabrać i czy lepiej wymienić pieniądze wcześniej, wypłacić na miejscu, czy zdać się na kartę.

Jednocześnie 35% badanych śledzi kursy walut tylko wtedy, gdy ich potrzebuje, np. przed wyjazdem za granicę, a 34% robi to sporadycznie. Regularnie, codziennie lub kilka razy w tygodniu, kursy sprawdza 27% respondentów. To pokazuje, że dla dużej części podróżujących kurs waluty nie jest codziennym tematem finansowym, ale staje się ważny w konkretnym momencie: przed wyjazdem i przy planowaniu budżetu.

Wakacyjna mapa płatności pokazuje jeszcze jedną rzecz: koszt waluty nie kończy się na kursie. Przy płatnościach zagranicznych znaczenie mają także prowizje za wypłatę z bankomatu, przewalutowanie, kurs zastosowany przez bank lub operatora karty, limity płatności i dostępność terminali. To szczególnie ważne w krajach, gdzie karta jest popularna, ale część codziennych wydatków nadal realizowana jest gotówką. Wypłata małej kwoty z bankomatu kilka razy w trakcie wyjazdu może okazać się mniej korzystna niż wcześniejsze przygotowanie części gotówki. Z drugiej strony zabranie całego budżetu wyłącznie w gotówce nie zawsze jest wygodne i bezpieczne.

Najbezpieczniejszy wakacyjny model to rozsądny podział środków. Karta daje wygodę i bezpieczeństwo przy większych płatnościach, gotówka zapewnia niezależność tam, gdzie technologia, terminal albo aplikacja mogą nie wystarczyć.